Mistrzowie przetrwania

Największą sławę przyniosła im niezwykła odporność. Gdy środowisko staje się niekorzystne, mogą wejść w stan kryptobiozy. W tym czasie ich metabolizm spada do mniej niż 0,01% normalnej aktywności, a zawartość wody w organizmie może zmniejszyć się do około 1%. Z zewnątrz wyglądają wtedy jak martwe, ale po ponownym nawodnieniu wiele z nich wraca do normalnego życia.

Naukowcy wykazali, że niektóre gatunki niesporczaków potrafią przetrwać:

• bez wody przez ponad 30 lat, jeśli znajdują się w stanie kryptobiozy,

• temperatury bliskie –272°C przez krótki czas,

• krótkotrwałe ogrzanie nawet do około 150°C,

• promieniowanie jonizujące w dawkach kilkaset razy większych niż dawka śmiertelna dla człowieka,

• próżnię kosmiczną.

Warto jednak pamiętać, że nie wszystkie gatunki są jednakowo odporne. Granice przeżywalności zależą od gatunku, czasu działania oraz od tego, czy zwierzę znajduje się w stanie aktywnym czy kryptobiotycznym.

Niesporczaki w kosmosie

W 2007 roku Europejska Agencja Kosmiczna przeprowadziła eksperyment, podczas którego odwodnione niesporczaki przez 10 dni przebywały w otwartej przestrzeni kosmicznej. Część z nich po powrocie na Ziemię została nawodniona i odzyskała pełną aktywność, a część nawet rozmnożyła się. Był to pierwszy przypadek potwierdzający, że zwierzę wielokomórkowe może przetrwać bezpośrednią ekspozycję na warunki kosmiczne.

Gdzie można je spotkać?

Choć najczęściej kojarzone są z mchami i porostami, występują niemal na całym świecie. Zamieszkują:

• wody słodkie,

• morza i oceany,

• osady denne rzek i jezior,

• wilgotne gleby,

• mchy i porosty,

• a nawet obszary polarne i wysokie góry.

Ich obecność w próbkach z Tugi pokazuje, że również w naszej rzece istnieje niezwykle bogaty mikroświat, którego na co dzień nie dostrzegamy. To kolejny dowód, że badania przyrodnicze pozwalają odkrywać fascynujące organizmy żyjące tuż obok nas.

Zobacz też:

Academia PAN – Między wrzątkiem a próżnią. Dlaczego niesporczaki fascynują naukowców?

https://academia.pan.pl/miedzy-wrzatkiem-a-proznia-dlaczego-niesporczaki-fascynuja-naukowcow/?utm_source

Badania wody Tugi przeprowadzono z dfinansowaniem Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku 2025 r.

1. Zielony kolor zawdzięcza symbiotycznym glonom z rodzaju Chlorella, które żyją w jej tkankach i dostarczają jej tlenu oraz substancji odżywczych.

2. Jedna gąbka (wielkości piłki tenisowej) może przefiltrować kilka litrów wody na dobę, oczyszczając ją z bakterii i cząstek organicznych. W Tudze znajdują się duże kolonie.

3. Zimą obumiera, ale pozostawia gemule – mikroskopijne „kapsułki przetrwalnikowe”, które wiosną odradzają nową kolonię.

4. Jej ciało nie ma tkanek ani narządów – zbudowane jest z luźno połączonych komórek współpracujących w kolonii.

5. Jest często wykorzystywana w badaniach ekologicznych jako wskaźnik czystości wody – występuje tylko w czystych, dobrze natlenionych zbiornikach.

6. W literaturze paleontologicznej uznaje się ją za jedną z najstarszych grup zwierząt wielokomórkowych – przodkowie gąbek żyli już ponad 600 milionów lat temu.

Zdjęcie wykonane w rzece Tudze, okolice Żelichowa.